Historia Katedry

Historia Katedry Biochemii i Biologii Molekularnej
Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Inauguracja działalności Uniwersytetu Poznańskiego nastąpiła w dniu 9 maja 1919 r. Komisja Uniwersytecka w dniu 5 kwietnia 1920 r. na swym dwudziestym posiedzeniu mianowała dr Heliodora Święcickiego, wielce zasłużonego lekarza, uczonego i społecznika, Rektorem Uniwersytetu Poznańskiego. Jednocześnie został on powołany na profesora zwyczajnego Wydziału Lekarskiego, który nie istniał jednak jeszcze formalnie, lecz wchodził w skład Wydziału Filozoficznego. Organizujący się Uniwersytet otrzymał swego nowego Rektora, który kwestię utworzenia Wydziału Lekarskiego uznał za sprawę niezwykle ważną.

Ostateczna uchwała Senatu RP w sprawie utworzenia na Uniwersytecie Wydziału Lekarskiego została podjęta w dniu 25 lipca 1920 r. Dziekanem Wydziału mianowany został dr Adam Wrzosek, którego powołano także na stanowisko profesora zwyczajnego Katedry Fizjologii i Historii Medycyny. Pierwsza Rada Wydziału Lekarskiego w Poznaniu zebrała się na swoim pierwszym posiedzeniu dnia 19 listopada 1920 r. Program tej Rady Wydziału, jak i zresztą, co najmniej kilkunastu następnych, poświęcony był obsadzie katedr, klinik i zakładów oraz ich lokalizacji.
Na Wydziale Lekarskim utworzono Katedrę Chemii Fizjologicznej. W dniu 1 października 1920 r. na Dyrektora Katedry powołano Profesora Stefana Tytusa Dąbrowskiego.

Tak wczesne powołanie Katedry Chemii Fizjologicznej, jak i innych Katedr: Fizyki dla medyków, Radiologii, Ortopedii, dowodziło doskonałej orientacji organizatorów fakultetu medycznego na Uniwersytecie, którzy przewidzieli zarówno kierunki rozwojowe medycyny w oparciu o nauki podstawowe, jaki i uznawali konieczność wyodrębniania z innych dyscyplin medycznych specjalizacji wymagających odrębnego traktowania diagnostycznego, terapeutycznego i profilaktycznego, co zobowiązywało do rozwijania specyficznych dla nich metod.

W Katedrze i Zakładzie Chemii Fizjologicznej prowadzono badania dotyczące zjawisk fizykochemicznych oraz matematycznych prawidłowości w zjawiskach zachodzących w ustroju żywym (S. Dąbrowski, Z. Stolzmann), badania czynności nerek za pomocą stałej Ambarda (B. Dehryng, S. Dąbrowski, Z. Stolzmann). Badania nad podobieństwem chemicznym hemoglobiny i chlorofilu (S. Dąbrowski, L. Marchlewski) były osiągnięciami na skalę krajową. Interesujące prace nad przemianą węglowodanową u chorych na tzw. wówczas żółtaczkę nieżytową (wirusowe zapalenie wątroby) w spoczynku, po obciążeniu glukozą i po wysiłku fizycznym (T. Kucharski, W. Łapa). Temat ten jest przedmiotem dociekań także i dziś w różnych ośrodkach krajowych i zagranicznych. Rozpoczęto wówczas prace nad fizykochemiczną funkcją krwinki czerwonej, rozwinięte po wojnie (S. Raszejowa, K. Sławiński, Z. Stolzmann). W Katedrze zajmowano się także analityką sodu, chloru i magnezu w osoczu krwi (S. Dąbrowski, S. Raszejowa).

We wrześniu 1939 r., po rozpoczęciu II Wojny Światowej, nastąpiła likwidacja Uniwersytetu i konfiskata jego mienia. Reaktywowanie Wydziału Lekarskiego nastąpiło w styczniu 1945 r. Na Dziekana Wydziału Lekarskiego powołano prof. dr Witolda Kapuścińskiego, a prof. dr Adam Wrzosek został Delegatem Rady Wydziału. Kierownikiem Katedry Chemii Fizjologicznej był nadal prof. dr Stefan Dąbrowski. Od roku 1947, po śmierci prof. S. Dąbrowskiego, kierownictwo Zakładu objął z-ca prof. Zdzisław Stolzmann (habilit. w 1945 r., mianowany prof. nadz. w r. 1949).

W dniu 1 stycznia 1950 r., na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
24 października 1949 roku powstała Akademia Lekarska, utworzona jako oddzielna wyższa szkoła przez wydzielenie z Uniwersytetu Poznańskiego Wydziału Lekarskiego
i Farmaceutycznego. Na stanowisko Rektora AM powołany został prof. dr Tadeusz Kurkiewicz, Dziekanem Wydziału Lekarskiego został prof. dr Karol Jonscher. Funkcję Kierownika Katedry Chemii Fizjologicznej pełnił nadal prof. dr Zdzisław Stolzmann, który w latach 1956-60 był także Dziekanem Wydziału. Pełnił on funkcję krajowego konsultanta w zakresie analityki medycznej (2 adiunktów Katedry pełniło funkcję konsultantów wojewódzkich w tej dziedzinie). W roku 1956 w Katedrze odbył się pierwszy kurs analizy biochemicznej dla studentów medycyny.
1 czerwca 1953 r. rozpoczęła pracę w Katedrze na stanowisku asystenta lek. med. Halina Karoń, która w roku 1969 jako doc. dr hab. med., w związku z wyjazdem prof. dr Z. Stolzmanna za granicę, objęła kierownictwo Katedry.

Począwszy od roku 1968 rozpoczęła się w Akademii Medycznej dyskusja nad koniecznością zmiany struktury organizacyjnej.Za podstawową jednostkę organizacyjną w nowej strukturze przyjęto instytut. Katedra Chemii Fizjologicznej weszła w skład Instytutu Nauk Fizjologicznych, który powstał w 1971 r. Dyrektorem Instytutu został doc. dr hab. Tadeusz Rudnicki.

Po roku 1950 w Katedrze Chemii Fizjologicznej kontynuowano prace nad krwinką czerwoną pod kątem jej metabolizmu. Rozpoczęto prace nad przemianą białek i lipidów w stanach patologicznych i doświadczalnych, oraz nad procesami różnicowania się komórek z uwzględnieniem rozrostu nowotworowego.

W ramach prac dotowanych prowadzono następujące badania:

1. W problemie "Makrocząsteczki w błonach modelowych" dotowanym przez Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Instytut Biochemii i Biofizyki Uniwersytetu Łódzkiego prowadzono prace pt. "Wpływ modyfikacji grup sulfhydrylowych zewnątrz i wewnątrzkomórkowych na aktywność enzymów - SH krwinek czerwonych".

2. W problemie "Biologiczne funkcje białek i kwasów nukleinowych" dotowanym przez Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki prowadzono pracę pt. "Udział nukleaz w metabolizmie kwasów nukleinowych w jądrze komórkowym".

3. W problemie "Zapobieganie i zwalczanie chorób układu krążenia" dotowanym przez Instytut Żywienia i Żywności w Warszawie prowadzono pracę pt. "Wpływ składników diety na kinetykę przemiany lipidów w układzie krążenia".

W ramach badań własnych Uczelni prowadzono następujące badania:

1. struktura i metabolizm krwinek czerwonych w stanach patologicznych ze szczególnym uwzględnieniem chorób nowotworowych.

2. Wpływ zanieczyszczeń środowiska metalami ciężkimi na metabolizm krwinki czerwonej.

3. Badanie wpływu kortykotropiny, dwubutyryloc-AMP oraz jonów wapnia na pobieranie cholesterolu z lipoprotein osocza krwi oraz jego estryfikację w izolowanych komórkach kory nadnerczy.

Pracownicy Katedry Chemii Fizjologicznej już od lat 50-tych współpracowali z zagranicznymi ośrodkami naukowymi.... Zakres tej współpracy obejmował długoterminowe wyjazdy szkoleniowe asystentów i adiunktów oraz bezpośrednie kontakty docentów i profesorów z ośrodkami za granicą..... Dzięki stale wzrastającemu udziałowi naszych pracowników w zjazdach, kongresach i sympozjach, a także w wyniku realizacji umów zobowiązujących do wspólnych badań i wzajemnej informacji na temat określonych problemów zakres tej współpracy ulegał dalszemu poszerzaniu.

W roku 1995 kierownictwo Katedry objął prof. dr hab. med. Wiesław H. Trzeciak, który rozpoczął pracę w Katedrze Chemii Fizjologicznej na stanowisku asystenta w roku 1963. W roku 1968 uzyskał stopień doktora nauk medycznych, a rozprawę habilitacyjną zatytułowaną "Rola esterazy cholesterolowej z kory nadnerczy w mechanizmie działania hormonu adrenokortykotropowego" przedstawił w roku 1977.

Prof. dr hab. Wiesław H. Trzeciak utworzył w Katedrze trzy zespoły badawcze, zajmujące się głównie regulacją transkrypcji genów dla białek uczestniczących w syntezie i działaniu hormonów steroidowych, różnicowaniu płci, różnicowaniu się przydatków skóry oraz genów dla receptorów chemokin. Ponadto w Katedrze prowadzona jest diagnostyka molekularna niektórych chorób dziedzicznych: zaburzeń syntezy i działania hormonów steroidowych, różnicowania płci, różnicowania się zawiązków zębów oraz prace dotyczące konstruowania i testowania wirusowych wektorów ekspresyjnych do terapii zakażeń HCV i HIV-1.

Na podstawie Zarządzenia Rektora Akademii Medycznej z dnia 16.05.2000 r. w sprawie zmian organizacyjnych na Wydziale Lekarskim I zmianie uległa nazwa Katedry z Katedra Chemii Fizjologicznej na Katedra Biochemii i Biologii Molekularnej.

W roku 2005 kierownikiem Katedry został dr hab. Paweł P. Jagodziński.

Większa część badań prowadzonych w Katedrze finansowana jest z grantów Komitetu Badań Naukowych. Katedra otrzymuje środki na badania własne i statutowe. W zakresie prowadzonych badań stale prowadzona jest współpraca z wieloma ośrodkami badawczymi w kraju i za granicą.